Magnetische storm rond 6 en 7 november: moet je iets doen voor je stroom thuis?

Wat er nu verwacht wordt

Het Oekraïense UA.NEWS noemt voor donderdag 5 november een Kp-waarde van 3,7 en voor vrijdag 6 november 2,3, en spreekt van zwakke activiteit zonder sterke storm. Kp is de maat voor hoe onrustig het aardmagnetisch veld is. Dat artikel is niet de hele voorspelling. Het driedaagse bulletin van NOAA, uitgegeven op 5 november om 00.30 uur UTC, laat de onrust pas later oplopen, naar 4,67 in het laatste blok van vrijdag en 5,00 in het eerste blok van zaterdag 7 november. Omgerekend naar Nederlandse tijd is dat de nacht van vrijdag op zaterdag, ongeveer van tien uur ’s avonds tot vier uur ’s nachts. Daarna zakt de waarde weer naar ruim 3.

NOAA noemt als oorzaak snelle zonnewind uit een zogeheten coronaal gat. Dat is iets anders dan de krachtige uitbarsting op de zon die het KNMI aanwijst als de gebruikelijke oorzaak van een geomagnetische storm. Het bulletin wordt steeds bijgewerkt, dus de precieze uren kunnen nog schuiven.

Hoe licht is G1?

NOAA deelt geomagnetische stormen in van G1 tot en met G5. Op de officiële schaal staat per niveau wat elektriciteitsnetten kunnen merken, en dat maakt het verschil goed zichtbaar.

• G1 (Kp 5). Zwakke schommelingen in het net zijn mogelijk. Dit komt gemiddeld op zo’n 900 dagen per zonnecyclus van elf jaar voor.
• G2 (Kp 6). Netten op hoge breedtegraden kunnen spanningsalarmen krijgen. Zo’n 360 dagen per cyclus.
• G3 (Kp 7). Spanningscorrecties kunnen nodig zijn. Zo’n 130 dagen per cyclus.
• G4 (Kp 8). Mogelijk wijdverspreide spanningsproblemen, beveiligingen kunnen onterecht onderdelen van het net uitschakelen. Zo’n 60 dagen per cyclus.
• G5 (Kp 9). Sommige netten kunnen volledig uitvallen en transformatoren kunnen schade oplopen. Zo’n 4 dagen per cyclus.

Reken die 900 dagen om en je ziet waar de nuchterheid vandaan komt. Elf jaar is ruim 4000 dagen, dus een G1-dag zit gemiddeld ongeveer één op de vier tot vijf dagen in de agenda. Zo’n bericht is geen uitzondering, en als het elke keer het licht zou doven had je dat allang gemerkt.

Kan het Nederlandse net hierdoor uitvallen?

Bij een zware storm ontstaan elektrische spanningen in de ionosfeer en de aardkorst. Waar de korst slecht geleidt, kan stroom zijn weg zoeken via hoogspanningslijnen en andere lange netwerken. Het bekendste voorbeeld staat in de uitleg van het KNMI. In 1989 zaten miljoenen mensen in Québec urenlang zonder stroom. Voor zover bekend had diezelfde storm in Nederland geen gevolgen, schrijft het instituut erbij. Het KNMI zegt ook dat zulk extreem ruimteweer maar enkele keren per eeuw voorkomt, en blijft waakzaam omdat techniek verandert en er in het verleden zwaardere stormen zijn gemeten.

Hoe groot die kans is, blijft een schatting. Sterrenkundige Niek de Kort noemde in 2023 bij de NOS minder dan 1 procent kans dat netwerken de komende honderd jaar door een zonnestorm uitvallen, en dan meestal voor uren tot hooguit een dag. Dat is de inschatting van één deskundige, drie jaar oud, en geen berekening voor het Nederlandse net.

Het KNMI houdt het ruimteweer dag en nacht in de gaten en waarschuwt bij extreme gevallen de overheid en vitale sectoren. Dat zit op een heel andere schaal dan een bericht over een Kp van 5. Bij het schrijven van dit stuk vonden wij geen KNMI-bericht over deze storm.

Wat je thuis wel en niet hoeft te doen

Voor deze storm hoef je niets te doen. Stekkers eruit trekken is een goed advies van Denk Vooruit, maar dat geldt voor het moment dat de stroom echt is uitgevallen, omdat apparaten schade kunnen oplopen als hij terugkomt. Vooraf preventief alles loskoppelen voor een G1-storm hebben wij nergens als advies gevonden. Een powerstation of thuisbatterij hoef je er ook niet speciaal voor vol te zetten.

UA.NEWS geeft daarnaast leefstijltips voor de stormdagen, zoals een vast slaapritme en minder koffie, en zet er zelf bij dat wetenschappelijk bewijs voor een verband ontbreekt. Daar kun je dus rustig aan voorbijgaan als het om deze storm gaat.

Waar je wel iets aan hebt, is de voorbereiding die je ook bij een kabelbreuk of storm nodig hebt. Een zonnestorm vraagt namelijk geen eigen uitrusting. Wil je weten wat er gebeurt als een groot deel van het net tegelijk wegvalt, lees dan hoe een stroomnet na grote uitval herstart. Voor de spullen zelf volstaat de lijst van Denk Vooruit, met water, houdbaar eten, een radio op batterijen, een zaklamp en een opgeladen powerbank, voor de eerste 72 uur.

Wanneer je wel oplet

Nieuws over zonnestormen wordt snel groot gebracht, ook als de cijfers klein zijn. Twee dingen maken het verschil. Kijk eerst naar de G-klasse die NOAA noemt. Een G1 of G2 is voor een huishouden in Nederland geen reden tot actie, pas de hoogste klassen raken volgens de schaal het net echt. Kijk daarna wie er waarschuwt. Komt er een bericht van het KNMI, de overheid of een NL-Alert, volg dan wat daar staat. Wat je bij een NL-Alert doet is hetzelfde, wat de oorzaak ook is. Een buitenlandse nieuwssite met een dagelijks stormbericht is geen waarschuwing.