Houtkachel als back-up bij stroomuitval: wat je wint en waar je op let

Dat klinkt logisch, want een cv-ketel doet het zonder stroom niet. Toch is een kachel als back-up minder vanzelfsprekend dan hij lijkt. Het hangt af van welk type je neemt, hoe je huis geventileerd wordt en of je hem op de dag van de storing eigenlijk wel mag aansteken.

Wat een houtkachel bij uitval wel oplost

Valt de stroom weg, dan stopt ook je cv-ketel. Waarom dat zo is, lees je in het stuk over de storing in Zoetermeer. Een gewone houtkachel heeft daar geen last van. Hij werkt op trek in de schoorsteen en hout, zonder stekker. Heeft jouw model een ventilator of elektronische regeling, kijk dan in de handleiding wat er gebeurt als de stroom wegvalt.

Reken wel op warmte in één ruimte en niet in het hele huis. Een houtkachel is bovendien geen zuinig apparaat. Volgens Milieu Centraal vervliegt bij een houtkachel gemiddeld 35 procent van de warmte via de schoorsteen, bij een open haard zelfs 90 procent. Voor een paar dagen uitval is dat geen ramp. Het betekent wel dat je in die ene kamer gaat leven, met de deuren dicht.

Hout of pellets, het verschil dat er bij uitval toe doet

De zaken in het stuk van Omroep Gelderland noemen hout- en pelletkachels in één adem, maar voor stroomuitval zijn het twee verschillende apparaten. Een pelletkachel werkt automatisch. Volgens de beschrijving op Wikipedia steekt een gloeispiraal de pellets aan, regelt de kachel zelf de aanvoer van pellets en lucht en blaast een ventilator de rookgassen naar buiten. Dat vraagt allemaal stroom. Zonder stroom of een eigen noodstroomvoorziening valt een pelletkachel dus net zo goed stil als je cv.

Dat maakt een pelletkachel geen slechte keuze. Milieu Centraal rekent voor dat een pelletkachel die een gewone houtkachel vervangt, bij evenveel stookuren 70 procent minder fijnstof uitstoot. Wie een kachel vooral als reserve bij stroomuitval koopt, moet alleen weten dat dit voordeel juist op het moment van de storing niets oplevert. Wil je hem dan toch laten draaien, kijk dan in de handleiding of de fabrikant iets zegt over gebruik met een powerstation of aggregaat. Wat je thuis veilig als noodstroom kunt gebruiken, zetten we op een rij in het stuk over aggregaat of powerstation.

Ventileren terwijl de ventilatie uit staat

Hier zit het punt dat in een storing het makkelijkst misgaat. Milieu Centraal wijst erop dat open haarden en de meeste houtkachels lucht uit de kamer gebruiken, ook als er glas voor de vlammen zit. Komt er minder verse lucht binnen dan de kachel nodig heeft, dan ontstaat onderdruk en kan rook de kamer in komen, en daarmee ook koolmonoxide. Dat zie en ruik je niet.

Heb je mechanische ventilatie, dan staat die tijdens een stroomstoring stil. Op een gewone avond merk je niets van wat die box doet, maar juist dan heeft je kachel hem nodig. Zet daarom de ventilatieroosters open of zet een raampje op een kier zolang de kachel brandt. Dat voelt tegenstrijdig als je het warm wilt houden, maar het is de prijs van vuur in huis.

Een koolmonoxidemelder op batterijen hoort er hoe dan ook bij. De brandweer adviseert hem in de ruimte van de kachel aan het plafond te hangen. Waarom die melder juist bij koken en verwarmen zonder stroom belangrijk is, lees je in het artikel over de koolmonoxidemelder. Ook de verleiding om ’s nachts de luchttoevoer dicht te schuiven zodat de kachel langer brandt, kun je beter weerstaan. Volgens Milieu Centraal verbrandt het hout dan niet volledig en ontstaat er extra koolmonoxide. Laat het vuur vanzelf uitbranden en kruip onder een extra deken.

Verder geldt wat de brandweer voor elke kachel adviseert. Laat de schoorsteen minstens eens per jaar vegen door een erkend schoorsteenveger, het liefst voor het stookseizoen en niet pas als er een storm aankomt. Zet een emmer zand of een zak zout naast de kachel, want water op een schoorsteenbrand geeft stoom die het rookkanaal kan laten scheuren. As doe je in een metalen emmer die je ongeveer vijf dagen buiten laat staan.

De Stookwijzer en een stookverbod bij mist

Dan de vraag die bijna niemand stelt bij de aankoop. Mag je hem aansteken op het moment dat je hem nodig hebt? Milieu Centraal raadt aan om voor het stoken altijd de Stookwijzer te checken en de kachel uit te laten bij code oranje of rood. Dat is volgens hen meer dan de helft van de tijd, vooral bij windstil of mistig weer. In de gemeente Voorst geldt volgens Omroep Gelderland een stookverbod bij mist of windstil weer, terwijl Nijmegen nog geen verbod heeft.

Een koude, mistige winterdag zonder wind is precies het weer waarop een storing het meest pijn doet. Kijk daarom bij je gemeente welke regels er bij jou gelden. Een kachel die je op het kritieke moment niet mag of wilt gebruiken, is maar een halve reserve. Dekens, warme kleding en één kamer om in te leven blijven de basis, en de kachel komt daar bovenop. Wat er verder werkt en wat in huis gevaarlijk is, lees je in het overzicht over warm blijven zonder stroom.

Hout dat klaarligt als je het nodig hebt

Een kachel zonder droog hout is een kast. Nat hout geeft volgens de brandweer creosoot in het rookkanaal, het teerachtige spul waar een schoorsteenbrand mee begint. De vuistregel op Wikipedia is dat brandhout maximaal 15 tot 20 procent vocht mag bevatten. Vers hout heeft daar tijd voor nodig. Zachte soorten als wilg, populier en naaldhout drogen minstens een jaar, beuk en es minstens twee jaar en eik het best drie jaar. Wie nu pas begint, koopt voor deze winter dus gedroogd hout en geen vers gekapte stammen.

Bewaar het beschut tegen regen en niet op de kale grond, bijvoorbeeld op pallets, zodat er ook van onderen lucht bij kan. Een luchtige, zonnige plek helpt het drogen. Gebruik nooit geverfd, behandeld of geïmpregneerd hout, ook niet als de stapel in een storing opraakt. Gedroogd brandhout koop je bij haardenzaken, bouwmarkten en tuincentra. De zaak in Duiven organiseert volgens Omroep Gelderland zo’n twee keer per maand stookavonden, en dat soort uitleg kan voor een nieuwe kachelbezitter meer opleveren dan het hout zelf.