Koken of verwarmen zonder stroom: waarom een koolmonoxidemelder erbij hoort

Koolmonoxide ontstaat bij onvolledige verbranding en je ziet, ruikt of proeft het niet. Volgens de Brandweer overlijden er in Nederland elk jaar gemiddeld vijf tot tien mensen door koolmonoxidevergiftiging en belanden er honderden in het ziekenhuis. De Brandweer schat dat het echte aantal drie tot vijf keer hoger ligt, omdat de klachten lijken op griep. Hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid. Wie dat voelt in een donker huis met een brander op tafel, denkt eerder aan vermoeidheid dan aan gas.

Waarom het risico groter is als de stroom uit is

Het gevaar zit in een combinatie van drie dingen die bij een stroomstoring tegelijk gebeuren.

Ten eerste gebruik je toestellen die niet voor binnen bedoeld zijn of die je zelden gebruikt. Een tafelgasbrander, een campingkooktoestel of een oude kachel brandt zonder afvoer, en alles wat erbij vrijkomt blijft in de kamer hangen. Het RIVM schrijft dat vrijwel elk toestel zonder afvoer een beetje koolmonoxide maakt, ook als het goed werkt, en dat ventilatie dan van cruciaal belang is.

Ten tweede valt je ventilatie zelf uit. In nieuwere woningen en veel appartementen zorgt een mechanische ventilatie-unit of een warmteterugwinsysteem voor de luchtverversing. Die draait op stroom. Is de stroom weg, dan stopt de afzuiging in keuken en badkamer en ververst de lucht in huis een stuk langzamer, ook als je daar niets van merkt.

Ten derde doe je alles dicht. Wie het koud heeft, sluit ramen en deuren en legt een handdoek tegen de tocht. Dat is precies het goede advies om warm te blijven, zoals we schreven in ons stuk over warm blijven zonder stroom, maar het maakt elke vlam in die kamer gevaarlijker. Een raam op een kier lost veel op. Een melder vertelt je of het genoeg is.

Welke melder je koopt

De Brandweer adviseert een koolmonoxidemelder die voldoet aan de norm NEN-EN 50291. Dat staat op de verpakking. Een melder gaat volgens de Brandweer vijf tot tien jaar mee, dus kijk bij een oudere melder op de achterkant naar de vervangdatum.

Voor stroomuitval komt daar een punt bij dat in de meeste koopadviezen ontbreekt. Er bestaan melders die op het lichtnet zijn aangesloten, soms gekoppeld aan de rookmelders in huis. Heeft zo’n melder geen eigen batterij als reserve, dan doet hij niets op het moment dat jij de brander aansteekt omdat de stroom weg is. Kies daarom een melder op batterijen, of controleer bij een vaste melder in de handleiding of er een reservebatterij in zit.

Een combimelder voor rook en koolmonoxide bestaat ook. De Brandweer raadt die alleen aan in een ruimte waar ook een verbrandingstoestel staat, omdat rook en koolmonoxide zich anders gedragen en de beste plek voor de ene melder niet de beste is voor de andere.

Je koopt een losse melder bij de bouwmarkt, een elektronicawinkel of de huishoudafdeling van een warenhuis. Let bij het afrekenen op de norm, niet op het merk.

Waar je hem neerlegt of ophangt

Het plaatsingsadvies van de Brandweer verschilt per kamer.

• In de kamer met het toestel hang je de melder aan het plafond, horizontaal één tot drie meter van de bron en minstens dertig centimeter van de muur.
• Niet direct boven een kooktoestel, en niet naast een ventilatierooster of een raam dat open staat.
• In een slaapkamer hang je hem op ademhoogte, de hoogte waarop je ligt te slapen, en niet achter een gordijn of kast.

Bij stroomuitval staat de brander vaak niet op de vaste plek in de keuken maar op de eettafel, en de kachel in de kamer waar iedereen bij elkaar zit. Daarom zouden wij in de noodsituatie zelf geen ladder pakken, maar vooraf bedenken in welke kamer je dan kookt en verwarmt. Hang de melder daar, of leg een tweede melder klaar die je in die kamer neerzet. Een liggende melder op een kast is minder goed dan een melder aan het plafond, maar veel beter dan een melder in de doos.

Test de melder met de testknop zodra je hem ophangt en daarna elke maand, net als een rookmelder. Leg reservebatterijen van het juiste type bij je batterijen voor het noodpakket.

Als hij afgaat

Het advies van de Brandweer is kort en geldt ook midden in een storing. Verlaat het huis, waarschuw je huisgenoten en bel 112. Zet onderweg naar buiten het toestel uit en een deur of raam open als dat direct kan, maar ga er niet voor terug. Worden je klachten minder zodra je buiten bent, dan is dat een duidelijk teken dat het aan de lucht binnen lag.

Belangrijk om te weten is dat 112 bij een stroomstoring meestal gewoon bereikbaar blijft via je mobiele telefoon, zolang het netwerk in de buurt werkt. Hoe dat zit en wat je doet als ook het mobiele netwerk uitvalt, staat in ons stuk over 112 en je huisarts bereiken bij een storing.

Wat niet binnen hoort, melder of niet

Een melder is een waarschuwing, geen vergunning. Een barbecue, een aggregaat of een terrasverwarmer hoort ook met een melder aan het plafond nooit binnen of in een garage. Die toestellen maken zoveel koolmonoxide dat het in een gesloten ruimte snel misgaat. Voor koken binnen houd je het bij een tafelgasbrander of kooktoestel bij een open raam, zoals we uitlegden in ons stuk over koken zonder stroom. Hoe je de gasbusjes daarvoor veilig bewaart, lees je in het stuk over campinggas in huis.

Wie nu een melder koopt, heeft er ook buiten stroomstoringen plezier van. De cv-ketel, de geiser en de houtkachel staan bij de Brandweer gewoon op de lijst met bronnen. Het verschil is dat je die toestellen elk jaar laat nakijken, en de brander uit de kampeerkist niet.