Noodwinkels van supermarkten bij fase zwart: wat kun je er straks nog kopen
In het kort
De supermarkten bereiden zich voor op wat ze zelf “fase zwart” noemen: een scenario waarin de gewone aanvoer van eten langdurig stokt, door oorlog, een grote cyberaanval of massale stroomuitval. Voor dat scenario komen er noodwinkels. Dat vertelde Marc Jansen, directeur van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL), op 15 november 2026 aan het AD. Voor jou thuis telt vooral wat er in zo’n winkel ligt, en wanneer je er iets aan hebt.
Inhoudsopgave

Wat fase zwart is en wat een noodwinkel doet
Fase zwart is het uiterste noodscenario uit het crisisplan van de supermarktbranche. Niet een middag zonder kassasysteem, maar een situatie waarin “alles langdurig misgaat”, zoals Jansen het in het AD omschrijft: geen stroom, of winkels die niet meer bevoorraad kunnen worden.
Een noodwinkel is volgens de plannen geen tent of apart noodgebouw. Het is een bestaande supermarkt die dan omschakelt. Van de ongeveer 4500 supermarkten in Nederland wordt een deel aangewezen, verspreid over het land. In drukke gebieden meer, in dunbevolkte streken minder. De branche gaat ervan uit dat iedereen binnen vijftien minuten met de auto of binnen een halfuur op de fiets bij zo’n winkel kan komen.
Het belangrijkste verschil met een gewone supermarkt zit in de stroom. Zonder elektriciteit gaan de schuifdeuren niet open, vallen kassa’s en licht uit en stopt de koeling. Noodwinkels krijgen daarom een noodstroomaggregaat, iets wat de meeste supermarkten nu nog niet hebben.
Wat je er kunt kopen: een basisassortiment
Een gewone supermarkt heeft zo’n 25.000 producten. In een noodwinkel ligt dat er niet. Jansen spreekt van een basisassortiment. Welke producten dat precies zijn, staat nog niet vast. Dat moet de overheid bepalen, zegt hij, en de branche praat daarover mee met het ministerie van Landbouw. Ook de vragen waar die noodproducten worden opgeslagen en wie ze betaalt, liggen nog open.
Er speelt nog iets. Supermarkten kunnen elkaar nu niet bevoorraden, onder meer omdat ze verschillende computersystemen gebruiken. Voor fase zwart moeten ze samen iets regelen dat ook werkt als het analoog moet. Dat zegt veel over hoe zo’n situatie eruitziet. De aanvoer gaat langzamer, keuze is beperkt, en wat er ligt, is bedoeld voor iedereen in de buurt.
Eerder schreven we al over het crisisplan van de supermarkten en wat je dan zelf nog in huis haalt. De noodwinkels zijn de concrete uitwerking daarvan.
Waarom dit nu op tafel ligt
Volgens Jansen werkte de sector al langer aan een crisisplan, maar zetten twee gebeurtenissen er vaart achter: de cyberaanval op Albert Heijn vorige maand en gehackte koelingen bij supermarkten in het buitenland. Bij Albert Heijn waren binnen een dag lege schappen te zien, vooral bij vers. De voedselzekerheid kwam volgens Jansen nooit in gevaar, maar het heeft de branche “wakker geschud”. Wat dat toen voor jouw voorraadkast betekende, lees je in ons stuk over de lege schappen bij Albert Heijn.
De reden dat schappen zo snel leeg raken, is dezelfde reden waarom supermarkten goedkoop kunnen zijn. Winkels worden soms meerdere keren per dag bevoorraad en houden weinig voorraad achter. Dat werkt prima zolang alles draait. Valt de aanvoer weg, dan is er weinig buffer.
Wat dit betekent voor je eigen 72 uur
Het belangrijkste wat je uit dit plan kunt halen, is dat een noodwinkel geen vervanging van je eigen voorraad is, maar erna komt. De overheid vraagt met de campagne Denk vooruit dat je de eerste 72 uur zonder water, stroom of internet zelf kunt overbruggen, omdat hulpdiensten niet overal tegelijk kunnen zijn. De noodwinkels zijn bedoeld voor een situatie die langer duurt. Drie redenen waarom je eigen voorraad dan nog steeds het verschil maakt:
- Het opstarten kost tijd. Een winkel moet omschakelen, het aggregaat moet draaien en het basisassortiment moet er liggen. In de eerste dagen ben je op jezelf aangewezen.
- Vijftien minuten is met de auto gerekend. Wie geen auto heeft of hem laat staan, zit op de fietsafstand van een halfuur, en met boodschappen voor een heel gezin is dat een flinke tocht.
- Basis is basis. Rekenen op je vaste merk, verse groente of een specifiek dieetproduct kan dan niet. Wie babyvoeding, glutenvrij eten of huisdiervoer nodig heeft, legt dat zelf in huis.
Zorg dus voor water (de overheid gaat uit van drie liter per persoon per dag, meer in ons stuk over drinkwater voor 72 uur) en eten dat lang goed blijft en zonder koken kan. Leg ook wat contant geld klaar. Een noodwinkel heeft dankzij het aggregaat misschien wel stroom voor de kassa, maar of pinnen werkt hangt ook af van het betaalnetwerk. Hoeveel je thuis legt en in welke biljetten, staat in ons artikel over contant geld in je noodpakket.
Wat nog niet duidelijk is
Het plan is nog in de maak. Er is geen lijst van winkels, geen definitief assortiment en geen afspraak over de kosten. Hoe je straks hoort welke supermarkt in jouw buurt een noodwinkel is, staat er ook nog niet in. Bij een crisis zonder internet ligt de noodradio dan voor de hand als informatiebron, want daar maakt de overheid bekend waar je terechtkunt. Weet je nog niet welke radio je nodig hebt, dan helpt ons overzicht van wat een noodradio echt moet kunnen.
De nuchtere conclusie is dat het geruststellend is dat de supermarkten nadenken over fase zwart. Er komt een vangnet als het lang misgaat. Maar het vangnet is gebouwd voor de dagen na je eigen 72 uur, niet ervoor.