Netbeheerder oefent een blackout: hoe een stroomnet na grote uitval herstart

Dat roept een vraag op die bijna niemand zich stelt. Als het net een keer echt helemaal plat gaat, hoe krijg je het dan weer aan? Het antwoord verklaart waarom de stroom na een grote uitval niet overal tegelijk terugkomt, en waarom het voor jou thuis niet voorbij is als het licht weer brandt.

Een net dat helemaal uit is, start niet vanzelf

Een gewone storing wordt verholpen door een kabel te repareren of het net anders te schakelen. Bij een volledige blackout ligt het anders. De meeste centrales hebben zelf stroom nodig om op te starten, en die is er dan niet. Daarom wijst landelijk netbeheerder TenneT een paar centrales aan die zonder stroom van buiten kunnen opstarten. Dat heet een black start. ENGIE meldde in januari 2026 dat de Maxima-centrale in Lelystad vanaf 2028 zo’n herstelvoorziening wordt, en ook de Enecogen-centrale in Rotterdam heeft een afspraak met TenneT.

Zo’n centrale zet eerst spanning op een stuk hoogspanningsnet. Daarmee kunnen andere centrales opstarten, en pas daarna gaan de regionale netten van netbeheerders zoals Enexis stuk voor stuk weer aan. Dat gebeurt bewust in stappen. Schakel je in één keer alle huizen, fabrieken en laadpalen in, dan vraagt dat meer dan het net op dat moment aankan en valt het opnieuw uit.

Waarom de ene wijk eerder stroom heeft dan de andere

Het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid beschrijft in een onderzoek naar stroomuitval van mei 2026 hoe die gefaseerde herstart eruitzag bij de grote uitval in Spanje en Portugal. In sommige regio’s was de stroom na een paar uur terug, elders duurde het bijna een halve dag. Tijdens die opbouw is het net kwetsbaar en kan het kort opnieuw uitvallen.

Voor jou thuis betekent dat twee dingen. Je buren in een andere straat kunnen al licht hebben terwijl jij nog in het donker zit, en dat zegt niets over een fout bij jou. En het advies om stekkers uit het stopcontact te halen gaat niet alleen over je eigen apparaten. Het helpt ook om de piek op het net te beperken als jouw wijk weer wordt ingeschakeld. Hoe je dat thuis aanpakt, staat in ons stuk over apparaten beschermen bij herstel.

Als de stroom terug is, is het nog niet voorbij

Het deel van de herstart dat in het onderzoek de meeste ruimte krijgt, is wat er na het terugkomen van de stroom gebeurt. Een paar voorbeelden die het NIPV noemt.

In Leeuwarden zaten op 25 augustus 2025 zo’n 25.000 huishoudens van half drie tot half tien zonder stroom, nadat een schip met een kraan tegen hoogspanningskabels was gevaren. Twee dagen later waren de koelingen voor zuivel, vlees en groente in veel winkels nog leeg. ProRail schat dat het na een grote, langdurige uitval ongeveer twee dagen duurt voordat het treinverkeer in heel Nederland weer volledig rijdt, omdat treinen verspreid staan en het spoor eerst moet worden gecontroleerd. Een drinkwaterbedrijf geeft aan dat na herstel mogelijk een kookadvies nodig is. En in Berlijn, waar in januari 2026 na brandstichting een deel van de stad zonder stroom zat, duurde het uiteindelijk ongeveer vier en een halve dag voordat iedereen weer was aangesloten.

Wij vinden dat het meest onderschatte deel van voorbereid zijn. Mensen leggen een noodpakket neer voor de uren zonder stroom, maar de dagen erna, met lege koelvakken en een kookadvies voor het kraanwater, horen er net zo goed bij.

Wat je hiervan meeneemt

Enexis zegt dat zijn klanten de afgelopen jaren gemiddeld ongeveer een kwartier per jaar zonder stroom zaten. De kans dat je ooit een echte blackout meemaakt is dus klein. Maar als het gebeurt, rekent de netbeheerder zelf niet op uren maar op een herstart in fasen. Reken dan thuis niet op minder.

Concreet betekent dat een voorraad die ook de eerste dagen na herstel dekt, een manier om te horen wanneer jouw wijk aan de beurt is, en een kleine check als de stroom terugkomt. Die check staat in ons stuk over wat je nakijkt als de stroom terugkomt. Een plan voor de eerste drie dagen vind je in 72 uur zonder stroom.