Water drinkbaar maken in nood: koken, tabletten of een filter naast elkaar
In het kort
Het kraanwater in Nederland is zo betrouwbaar dat bijna niemand nadenkt over wat je doet als het even niet te vertrouwen is. Toch gebeurt dat geregeld, op kleine schaal. Een lekkage of werk aan de leiding, en het drinkwaterbedrijf geeft een kookadvies voor een paar straten. Bij een grotere ramp kan het ook gaan om water uit een regenton, een jerrycan die al lang staat of water van onbekende herkomst.
Inhoudsopgave
Er zijn drie manieren om zulk water drinkbaar te maken. Koken, tabletten en een filter. Ze worden vaak in één adem genoemd, maar ze doen niet hetzelfde. Hieronder zetten we ze naast elkaar, met wat de Nederlandse instanties zeggen en waar het advies uit het buitenland komt.
Eerst dit, een voorraad gaat voor alles
Voordat we de drie methoden bespreken een punt dat we niet vaak genoeg kunnen maken. Water drinkbaar maken is een noodoplossing, geen plan. Denk vooruit, de voorbereidingscampagne van de Rijksoverheid, adviseert flessen water in je noodpakket, met 3 liter per persoon per dag. Dat water hoef je nergens mee te bewerken, en dat scheelt op een moment dat je hoofd al vol zit. Hoeveel dat voor jouw huishouden is en hoe je het bewaart, staat in ons stuk over drinkwater voor 72 uur.
De methoden hieronder zijn voor als die voorraad op is, als een kookadvies langer duurt of als je water uit een andere bron moet gebruiken.
De drie methoden naast elkaar
| Koken | Tabletten | Filter | |
|---|---|---|---|
| Doodt of verwijdert bacteriën | Ja | Ja | Ja, bij een fijn genoeg filter |
| Virussen | Ja | Ja | Meestal niet |
| Parasieten zoals Cryptosporidium | Ja | Alleen met chloordioxide | Ja, bij een fijn genoeg filter |
| Chemische vervuiling | Nee | Nee | Hooguit deels, met actieve kool |
| Heb je stroom of gas nodig | Ja, of een brander buiten | Nee | Nee |
| Wachttijd | Koken en afkoelen | Minstens een half uur | Direct |
| Geschikt bij een kookadvies | Ja, dit is het advies | Niet het Nederlandse advies | Niet het Nederlandse advies |
De tabel is een samenvatting van de bronnen die we hieronder per methode noemen. De belangrijkste les zit in de onderste regels. Geen van de drie haalt chemische stoffen als olie, brandstof of bestrijdingsmiddelen uit het water. Water dat daar mogelijk mee in aanraking is geweest, bijvoorbeeld na een overstroming, gebruik je niet als drinkwater, hoe je het ook behandelt.
Koken, het Nederlandse standaardadvies
Bij een kookadvies is de instructie in Nederland helder. Het RIVM schrijft dat je water dat je wilt drinken eerst drie minuten kookt, en dat daarna alle ziekteverwekkers uit het water zijn. Het advies blijft gelden tot controles laten zien dat het drinkwater niet meer vervuild is.
Drinkwaterbedrijf Brabant Water voegt er een praktisch detail aan toe dat veel mensen niet weten. Kook het water in een pan of fluitketel en niet in een waterkoker, omdat een waterkoker vaak niet lang genoeg op 100 graden blijft. Het bedrijf noemt ook waar het gekookte water voor nodig is, zoals koffie, thee, limonade, flesvoeding, het bereiden van maaltijden en tandenpoetsen. Voor douchen, wassen en schoonmaken mag je ongekookt water gebruiken.
Wie Amerikaanse bronnen leest, komt soms een kortere kooktijd tegen. De Amerikaanse gezondheidsdienst CDC noemt één minuut flink doorkoken. Voor Nederland houden wij ons aan de drie minuten van het RIVM en de drinkwaterbedrijven, want dat is het advies dat hier geldt.
Het nadeel van koken bij een stroomstoring ligt voor de hand. Heb je een elektrische kookplaat, dan heb je niets. Denk vooruit waarschuwt dat je een alternatief kooktoestel of open vuur bij stroomuitval altijd buiten gebruikt, omdat de ventilatie in huis dan niet werkt en schadelijke gassen binnen blijven hangen. Welke brander geschikt is en hoeveel brandstof je nodig hebt, lees je in ons stuk over koken zonder stroom.
Ons oordeel over koken is eenvoudig. Het is de betrouwbaarste methode tegen ziekteverwekkers en het is het advies dat in Nederland geldt. Het kost alleen energie en tijd, en die heb je in een noodsituatie niet altijd.
Tabletten, licht en zonder stroom
Waterzuiveringstabletten zijn klein, wegen bijna niets en werken zonder vuur. Voor wat ze wel en niet doen moeten we naar het buitenland kijken, want de Nederlandse instanties geven er in hun noodadvies geen instructie voor. De Amerikaanse CDC legt het verschil tussen de soorten goed uit. Tabletten met jodium of chloor doden de meeste ziektekiemen, maar niet de parasiet Cryptosporidium. Tabletten met chloordioxide doen dat wel, mits je de gebruiksaanwijzing precies volgt. Na het toevoegen laat je het water volgens de CDC minstens dertig minuten staan voor je het drinkt.
Daar zit meteen het nadeel. Tabletten zijn afhankelijk van de juiste dosering, de juiste wachttijd en water dat niet te troebel is. De CDC raadt aan om troebel water eerst door een schone doek, keukenpapier of koffiefilter te gieten. Smaak is een tweede punt. Water met chloor of jodium smaakt naar zwembad, en dat drinkt niet iedereen even makkelijk, zeker kinderen niet.
Je vindt tabletten in outdoor- en campingwinkels en bij sommige drogisterijen. Kijk op de verpakking welke werkzame stof erin zit en wat de houdbaarheid is, want die is beperkt. Wij zien tabletten als een nuttige reserve in een vluchttas of in de auto, waar koken geen optie is. Thuis, met een werkende brander, kies je voor koken.
Filter, snel maar met een blinde vlek
Een draagbaar waterfilter geeft direct water, zonder wachttijd en zonder smaak. Dat maakt het aantrekkelijk. Maar een filter werkt alleen tegen wat groter is dan de openingen in het filter. De CDC noemt een absolute poriegrootte van 1 micron of kleiner om parasieten als Giardia en Cryptosporidium tegen te houden, en 0,3 micron of kleiner voor bacteriën. Virussen zijn kleiner dan dat, en de meeste draagbare filters halen ze er niet uit. Daarom adviseert de CDC om gefilterd water daarna alsnog te behandelen met jodium, chloor of chloordioxide.
Een filter met actieve kool verbetert vaak de smaak en haalt een deel van bijvoorbeeld chloor weg. Dat is iets anders dan water veilig maken. Wij schreven eerder uitgebreid over de grenzen van twee bekende modellen in ons stuk over een waterfilter in je noodpakket. De conclusie daar geldt hier ook. Kijk naar wat de fabrikant voor dat specifieke model belooft, niet naar wat het merk in het algemeen zegt.
Filters koop je bij outdoorwinkels. Het filterelement slijt en moet op tijd vervangen worden, en een filter dat in een vochtige kast heeft gelegen kan zelf vervuild raken. Lees dus de onderhoudsinstructies voor je hem in je noodpakket legt.
Wat wij in huis zouden halen
Zet je de drie methoden naast elkaar, dan ontstaat een duidelijke volgorde.
- Een voorraad flessenwater van 3 liter per persoon per dag. Dat is de basis en het advies van de Rijksoverheid.
- Een pan of fluitketel en een manier om buiten te koken, zodat je een kookadvies of een langere uitval kunt opvangen.
- Een strip chloordioxidetabletten voor in de vluchttas of de auto.
- Een filter alleen als je ook buiten de deur water wilt kunnen behandelen, en dan altijd samen met tabletten.
Benodigdheden op een rij
- Flessen of pakken water met een lange houdbaarheid
- Schone, afsluitbare jerrycans voor kraanwater bij een waarschuwing
- Pan of fluitketel en een brander voor buitengebruik
- Waterzuiveringstabletten op basis van chloordioxide
- Schone doek of koffiefilters om troebel water voor te filteren
- Eventueel een draagbaar filter met een duidelijke opgave van de poriegrootte
Krijg je een kookadvies van je drinkwaterbedrijf, volg dan altijd de instructie voor jouw adres. Die gaat boven alles wat hier staat. Een kookadvies is plaatselijk en kan over een paar straten gaan, dus kijk op de site van je eigen drinkwaterbedrijf of het voor jou geldt.