Minder treinen bij een vol stroomnet? Wat het kabinet heeft onderzocht
In het kort
Het kabinet heeft laten onderzoeken of het openbaar vervoer tijdelijk minder kan rijden als het stroomnet overbelast dreigt te raken. Het antwoord is nee, of in elk geval niet zinvol. Staatssecretaris Jo-Annes de Bat van Klimaat en Groene Groei schreef in een brief aan de Tweede Kamer van 3 november dat zo’n maatregel “niet effectief en proportioneel” is. SpoorPro en Mobiliteit.nl brachten het nieuws de dagen erna naar buiten. Dat het idee serieus is bekeken, zegt veel over hoe krap het net op sommige plekken deze winter is.
Inhoudsopgave
Waarom het om Utrecht en Flevoland gaat
De brief gaat over de regio Flevoland, Gelderland en Utrecht. Daar verwachten de netbeheerders dat het net op de koudste winterdagen overbelast kan raken, vooral in het gebied rond Utrecht en in het zuiden van Flevoland. De brief spreekt van een verhoogd storingsrisico in die gebieden. Op de koudste dagen gebruiken huishoudens en bedrijven tegelijk veel stroom voor verwarming en verlichting, en dan komt het net daar aan zijn grens. Eerder schreven we al over de aansluitstop in heel Utrecht door het volle stroomnet.
Waarom minder treinen weinig oplevert
Netbeheerders en vervoerders hebben samen technisch uitgezocht wat het afschalen van de dienstregeling in een noodsituatie zou opleveren. Volgens de brief draagt dat maar beperkt bij aan minder belasting van het net, terwijl de maatschappelijke gevolgen groot zijn. Cijfers over hoeveel stroom het zou schelen, staan niet in de openbare stukken. De conclusie is wel helder. Het kabinet werkt het idee niet verder uit.
Voor reizigers betekent dat vooral dat de dienstregeling buiten de noodmaatregelen van deze winter blijft. Dat is iets anders dan de garantie dat de trein altijd rijdt. Een gewone storing aan de bovenleiding of in een verdeelstation kan het treinverkeer nog steeds stilleggen, zoals in oktober bij Haarlem gebeurde.
Wat er wel gebeurt deze winter
In plaats van minder ov komen er twee tijdelijke noodstroomvoorzieningen, bij Houten en bij Almere. Volgens Solar Magazine zet Stedin die in Houten neer en doen TenneT en Liander dat in Almere. Het gaat om een combinatie van batterijen en aggregaten die op de hernieuwbare brandstof HVO draaien. Ze gaan alleen aan als het net overbelast dreigt te raken, naar verwachting een paar keer in de koudste weken. De Bat noemt het een uitzonderlijke maatregel die zo weinig mogelijk wordt ingezet.
Dat die installaties nodig zijn, komt deels door tegenvallers. Een regelbare opwekinstallatie in Almere bleek onverwacht niet beschikbaar, en flexibel vermogen van kleinverbruikers komt trager op gang dan gepland. Daarnaast hebben grote stroomgebruikers in de regio toegezegd hun verbruik te verlagen of af te schakelen als het spannend wordt. Een deel van hen schakelt dan over op eigen noodstroom. Welke andere maatregelen tegen netcongestie al klaarliggen, lees je in ons stuk over het dashboard van de ACM.
Wat het in het uiterste geval voor jou betekent
Voor huishoudens staan er twee stappen in de brief. Eerst bereiden de netbeheerders een oproep voor via regionale en sociale media, waarin inwoners wordt gevraagd tijdelijk minder stroom te gebruiken. Pas als dat niet genoeg is, kunnen netbeheerders in uitzonderlijke situaties delen van het net preventief afschakelen. Dat betekent stroomuitval voor huishoudens, bedrijven en maatschappelijke instellingen in dat gebied. De netbeheerders zeggen dan snel te handelen en mensen op tijd te informeren.
Woon je rond Utrecht of in het zuiden van Flevoland, dan is het verstandig om de regionale omroep te volgen op koude dagen. Komt de oproep om zuinig te zijn, dan zitten de grootste verbruikers meestal in verwarming en apparaten die warmte maken. Denk aan een elektrische kachel, de wasdroger of het laden van een elektrische auto. Wie een elektrische kachel gebruikt, leest in ons stuk over een overbelaste groep voorkomen waar je verder op let.
Een aangekondigde afschakeling geeft je bovendien iets wat een gewone storing niet geeft, namelijk tijd. Laad je telefoon en powerbank op, vul een thermosfles met heet water en leg zaklampen klaar. Hoe je verder een paar dagen zonder stroom overbrugt, staat in ons plan voor 72 uur zonder stroom.
Na de winter
Volgens de brief komt vanaf 1 januari 2027 in drie van de vijf deelgebieden in de regio beperkt nieuwe capaciteit vrij, die partijen naar verwachting pas na de winter gaan gebruiken. Rond Utrecht is dat nog niet zo. Daar duurt het volgens de brief minstens zes tot twaalf maanden voordat er ruimte bijkomt. De noodvoorzieningen bij Houten en Almere worden na gebruik weer weggehaald.