Warm blijven zonder stroom: wat werkt en wat gevaarlijk is in huis

Het stookseizoen begint en dat is een goed moment om hier even bij stil te staan. Niet omdat een lange stroomstoring in de winter waarschijnlijk is, maar omdat de oplossingen bijna allemaal al in huis liggen en je ze alleen vooraf moet bedenken.

Een goed geïsoleerd huis koelt langzamer af dan je denkt

Een huis wordt niet in een uur koud. Muren, vloeren en meubels houden warmte vast, en in een redelijk geïsoleerde woning daalt de temperatuur in de eerste uren maar geleidelijk. Dat geeft je tijd om rustig te beslissen. De grootste fout in die eerste uren is juist deuren open laten staan en de warmte over het hele huis laten verdwijnen.

Onze volgorde voor de eerste uren ziet er zo uit.

1. Kies één kamer waar iedereen samen blijft, het liefst een kleine kamer aan de zonkant zonder grote ramen. Een woonkamer met een open keuken en een vide is de slechtste keuze.
2. Doe de deuren naar de rest van het huis dicht en leg een handdoek of tochtrol onder de deur.
3. Doe de gordijnen dicht zodra het donker wordt. Overdag laat je ze aan de zonkant open, want zon door glas is gratis warmte.
4. Trek extra lagen aan voordat je het koud krijgt. Opwarmen kost je lichaam meer moeite dan warm blijven.
5. Vul thermoskannen met warm water zolang dat nog kan, bijvoorbeeld als je nog gas hebt voor een pan op het fornuis of als de storing net begint en de waterkoker nog warm is.

Een tent in huis klinkt als een grap, maar een kleine tent of een tafel met dekens eroverheen is voor kinderen een prima warm hol. Hoe kleiner de ruimte rond je lichaam, hoe minder warmte je kwijt bent.

Lagen, dekens en wat al in de kast ligt

Het Rode Kruis zet een warme deken in de lijst voor het noodpakket, en ook de overheidscampagne Denk Vooruit noemt dekens om warm te blijven. Dat is bewust eenvoudig. Voor de meeste huishoudens hoef je niets te kopen, je moet alleen weten waar het ligt.

• Meerdere dunne lagen houden beter warm dan één dikke trui. Wol en fleece blijven warm, ook als ze een beetje vochtig worden. Katoen doet dat niet.
• Een muts en sokken maken meer verschil dan je verwacht. Handen en voeten koelen het eerst af.
• Slaapzakken zijn vaak warmer dan een dekbed, zeker een kampeerslaapzak. Leg ze in dezelfde kamer.
• Een kruik of een fles met warm water in een handdoek houdt het bed lang warm. Gebruik alleen een kruik die daarvoor bedoeld is en geen kokend water.
• Warm eten en drinken helpt. Hoe je veilig kookt als de kookplaat het niet doet, staat in ons stuk over koken zonder stroom.

Heb je een kleine voorraad nog niet op orde, begin dan met de noodpakketchecklist en leg de dekens en slaapzakken er in gedachten bij. Het hoeft geen aparte doos te zijn, als iedereen maar weet in welke kast het ligt.

Wat binnen gevaarlijk is

Hier gaat het elke winter mis, en het is de reden waarom dit stuk er is. Koolmonoxide ontstaat bij onvolledige verbranding en je ruikt, ziet en proeft het niet. Volgens de Brandweer belanden er in Nederland ieder jaar honderden mensen in het ziekenhuis door koolmonoxidevergiftiging en overlijden er tien tot vijftien. De eerste klachten lijken op griep, met hoofdpijn, misselijkheid en duizeligheid. Worden die klachten minder zodra je buiten bent, dan is dat een alarmsignaal.

Warmtebron	Binnen gebruiken?	Waarom
Kleding, dekens, slaapzak	Ja	Geen verbranding, geen risico
Kruik met warm water	Ja	Alleen een echte kruik, geen kokend water
Houtkachel of open haard met goede afvoer	Alleen als hij daarvoor gebouwd en onderhouden is	Rookgas moet via een schoon rookkanaal naar buiten, en er moet verse lucht binnenkomen
Petroleum- of oliekachel	Alleen met ventilatie en een koolmonoxidemelder	De Brandweer noemt deze kachels bij de toestellen die koolmonoxide kunnen geven
Veel kaarsen in een dichte kamer	Met mate	Kaarsen verbruiken zuurstof en staan ook op de lijst van de Brandweer
Barbecue, campingbrander, terrasverwarmer, aggregaat	Nee	Gemaakt voor buiten, in een woonkamer ontstaat snel te veel koolmonoxide
Gasfornuis of oven aan om de keuken te verwarmen	Nee	Niet bedoeld als verwarming, verbrandt lange tijd in een ruimte die je juist dicht hebt gedaan

Het lastige zit in de combinatie. Je doet deuren en ramen dicht om warmte vast te houden, en precies dat maakt een brandend toestel gevaarlijker. De Brandweer is daar duidelijk over. Isoleren is goed, maar laat altijd een ventilatierooster open of zet een raam op een kier. Een beetje koude lucht is een kleine prijs.

Wie een petroleumkachel of houtkachel in huis heeft, hangt een koolmonoxidemelder op in die kamer, en in de kamers ernaast. De Brandweer adviseert een melder volgens de norm NEN-EN 50291. Gaat hij af, ga dan naar buiten en bel 112. Een melder werkt op een batterij, dus hij blijft werken als de stroom uitvalt. Dat is een van de weinige aankopen in dit stuk die we echt zouden aanraden.

Wanneer thuisblijven niet meer verstandig is

Een koude nacht is voor een gezond volwassen mens vooral onprettig. Voor een baby, een oudere buurvrouw of iemand die ziek is kan dezelfde nacht wel een probleem zijn. Kijk dus niet alleen naar je eigen huis, maar ook naar wie in de straat alleen woont. Spreek dat liefst vooraf af, zoals in ons stuk over een noodplan met gezin en buren.

Duurt een storing lang, dan helpt het om samen te komen. Twee huishoudens in één warme kamer is warmer dan twee koude huizen. Volg bij een grote storing de aanwijzingen van de gemeente en de hulpdiensten. Hoe je in de eerste minuten van een storing handelt, staat in stroomuitval, wat doe je eerst, en voor een langere uitval is er het plan voor 72 uur zonder stroom.

Het eerlijke antwoord op de vraag hoe je warm blijft zonder stroom is dus minder spannend dan de kachels in de bouwmarkt doen vermoeden. Trek iets aan, kies één kamer, hou de deuren dicht en laat een raam op een kier. Dat werkt, en het brengt niemand in gevaar.